“ผักพื้นบ้าน” เป็นผักที่ขึ้นอยู่ริมรั้วบ้านหรือตามหัวไร่ชายนา ที่ปัจจุบันถูกมองว่าเป็นวัชพืชไร้ค่ากรุงรังทั้งๆ ที่ผักเหล่านี้มีคุณค่าทางโภชนาการสูง มีสรรพคุณทางยามากมาย ซึ่งนอกจากจะช่วยลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือนได้แล้ว เมื่อนำมาประกอบอาหารยังเปรียบเสมือนยาหม้อใหญ่ที่มีอยู่ในครัวเรือน

     ด้วยเกรงว่าภูมิปัญญาพื้นบ้านหลายๆ อย่าง อาจถูกกลืนหายไปตามสภาวะเศรษฐกิจ เครือข่ายศูนย์ปฏิบัติการภาคประชาชน ต.ตำนาน อ.เมือง จ.พัทลุง จึงได้จัดทำ “โครงการอาหารสุขภาพจากผักพื้นบ้านชุมชนตำบลตำนาน” เพื่อศึกษารวบรวมและฟื้นฟูองค์ความรู้จากผักพื้นบ้านและสร้างความตระหนักให้ชุมชนเห็นความสำคัญของอาหารพื้นบ้านที่ส่งผลต่อสุขภาพ โดยได้รับการสนับสนุนจาก สสส.
     ชุติมา เกื้อเส้ง หัวหน้าโครงการและประธานเครือข่ายศูนย์ปฏิบัติการภาคประชาชนฯ เล่าว่า จากการลงพื้นที่ทำงานด้านแผนสุขภาวะชุมชนพบว่าชาวบ้านหลายรายป่วยเป็นโรคโดยไม่ทราบสาเหตุ ทุกคนมีแนวคิดอยากปลูกผักกินเองเพื่อป้องกันโรคภัยจากสารเคมี ที่แฝงมากับอาหารที่ซื้อจากตลาด แต่จากการพูดคุยกัน ชาวบ้านหลายคนไม่มีความรู้ว่าผักพื้นบ้านนั้นมีคุณประโยชน์ รวมถึงไม่รู้วิธีการปรุงอาหารจากผักเหล่านี้ เนื่องจากภูมิปัญญาในการประกอบอาหารท้องถิ่นถูกกลืนหายไปตามสภาวะเศรษฐกิจ ทางเครือข่ายฯ จึงวางแผนการทำงานจากปัญหาตรงนี้ ทำอย่างไรให้ชาวบ้านเห็นความสำคัญและหันกลับมาปลูกพืชและปรุงอาหารจากผักพื้นบ้าน “โครงการนี้เริ่มจากการสร้างชุดองค์ความรู้เพื่อให้ชาวบ้านได้เห็นความสำคัญของผักพื้นบ้าน โดยทำงานร่วมกับแกนนำชุมชนลงสำรวจผักพื้นบ้าน ซึ่งพบว่ามีผักพื้นบ้านมากถึง ๑๒๖ ชนิด และยังพบด้วยว่าเป็นพืชผักริมรั้วเหล่านั้นเป็นทั้งอาหาร สมุนไพร และยาเกือบทั้งหมด บางชนิดก็เกือบจะสูญพันธุ์ไปแล้ว เช่น ขี้พร้าไฟ หรือฟักข้าว หนามชิด
     ผักพื้นบ้านยังเชื่อมโยงกับสภาพสิ่งแวดล้อมของชุมชนและสภาพสังคม เพราะการเกษตรแผนใหม่ทำให้ผักพื้นบ้านหลายชนิดสูญหายไป ที่สำคัญผักพื้นบ้านยังมีประโยชน์มากมายทั้งสรรพคุณทางยา ถ้าเรารู้จักใช้ ปลูกเอง ก็ประหยัดและปลอดภัยไร้สารพิษ  โดยเป้าหมายจริงๆ แล้วเราต้องการที่จะทำให้เขารู้จักผักพื้นบ้าน รู้จักกิน และรู้จักประโยชน์ของผักแต่ละชนิดแล้วก็จะสามารถต่อยอดไปได้เรื่อยๆ” หัวหน้าโครงการกล่าว
     ทั้งนี้ คณะทำงานของโครงการฯ ได้จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ “อาหารสุขภาพจากผักพื้นบ้านชุมชนตำบล” ขึ้นภายใต้แนวคิด “สุขภาพดีด้วยผักพื้นบ้าน อาหารพื้นถิ่น ด้วยรักจากครอบครัวสู่ชุมชน” โดยมีชาวบ้านมาร่วมกันประกอบอาหารพื้นบ้าน ๔๐ กว่าเมนูมาแลกเปลี่ยนประสบการณ์ความรู้เกี่ยวกับประโยชน์และคุณค่าทางโภชนาการของอาหารแต่ละชนิด เพื่อสืบสานและถ่ายทอดองค์ความรู้ในการดูแลสุขภาพด้วยอาหาร ซึ่งเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีคุณค่ามิให้สูญหายไป

จากหนังสือพิมพ์ คม-ชัด-ลึก ปีที่ ๙ ฉบับที่ ๓๐๗๙ วันที่ ๒๖ มีนาคม ๒๕๕๓ หน้า ๒๘